Thuprai - Books and E-books
Scholarship edusanjal

सुत्न लाग्दा केपी ओलीले ढोका ढकढक्याए

Admission edusanjal
Schools edusanjal

पढ्नुभन्दा स्कुले विद्यार्थीको संस्थाहरुमा रहेर काम गर्न रुचाउने पाटन इलाछेंका कमलकृष्ण जोशीले २०१२ सालमा एसएलसी परीक्षामा असफलता देखे । पूरक परीक्षामा सम्मिलित भए, फेरी असफलता । अर्को वर्ष उत्तीर्ण भए तर तेस्रो श्रेणीमा । जोशीका चार भाइ । दुवै दाइले मानविकी पढेको देखेपछि आमाले ‘तिमीहरु सबैले आर्ट्स पढ्ने भयौ, कोही साइन्स पढ्ने भएनौँ’ भनेपछि त्यही इखले कमलकृष्ण त्रिचन्द्र कलेजमा पुगे । एसएलसी परीक्षामा ऐच्छिक गणित नलिएकाले विज्ञान पढ्न नपाउने जवाफपछि निरास बने । त्यसै वर्ष अमृतलाल प्रधानले विज्ञान कलेज सञ्चालन गरे । कमलकृष्णले आवेदन दिए । नाम निस्कियो । अनिवार्य गणितमा निकै कमजोर । नाम त निस्कियो, तर पढ्न सक्ने हिम्मत थिएन । आमाको चाहना पूरा गर्न भए पनि विज्ञान विषय अध्ययनका लागि हौसिएका थिए । ठिक त्यसै बखत तत्कालीन सरकारका विरुद्ध आन्दोलन सुरु भयो । मंगलबजारमा कार्यक्रम हुन्थ्यो । पालैपालो सत्याग्रहमा बस्नुपर्ने नियम बनाइएको थियो । पर्सी परीक्षा छ, आज उनको पालो पर्‍यो । सत्याग्रहमा बसेकै बखत प्रहरीले समाएर लग्यो । गोकर्णमा लगेर छोडिदियो । हिँड्दै घर आइपुगे । सत्याग्रह कारण निस्कियो, उनी आईएस्सीमा अनुत्तीर्ण भए । भौतिकशास्त्र ठ्याम्मै नबुझ्ने । जति पढे पनि अनुत्तीर्ण । तेस्रोपटकमा मुस्किलले उत्तीर्ण भए । आईएस्सीमा पनि तेस्रो दर्जामा उत्तीर्ण भए । 

“अब त राम्ररी पढ्नुपर्छ भनेर त्रिचन्द्र कलेजमा बीएस्सीमा भर्ना भए । जीवशास्त्रमा भर्ना भए” ८० वर्ष पुगेका कमलकृष्णले भने, “एसएलसीमा अब संस्कृत पढ्नु परेन भनेर निकै खुशी भएको थिए । त्यस्तै खुशी आईएस्सी पास हुँदा भए किनकी अबदेखि फिजिक्स पढ्नु परेन भन्ने लाग्यो ।”

बीएस्सीमा मिहिनेत गरिरहेकै थिए उनी । विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष पनि बनिसकेका थिए । २०१७ सालको घटना वाधक बन्न पुग्यो । पुस १ गते तत्कालीन राजा महेन्द्रको कदमपछि सबै भागाभागको स्थिति बन्यो । घरको तल्लो कोठामा बसेर रेडियो सुनिरहेका उनका कानमा विद्यार्थी युनियनमाथि प्रतिवन्ध लगाइएको समाचार सुने । पुस २२ गतेको घटना थियो । “लौ, अब मलाई समाउन आउलान् भन्ने लाग्यो । किनकी म युनियनको अध्यक्ष थिए । यही सोचिरहेको थिए” उनले थपे, “समाचार सकिन पाएको थिएन गेटमा पुलिस । पुलिसलाई मलाई पक्राउ गर्न वारेन्टी छ भनेर सोधे । एउटा पुलिस मंगलबजारमा पुगेर डीएसपीलाई बोलाएर ल्यायो । मलाई लिएर गए ।”

सुरुमा मंगलबजारमा राखे । राती तत्कालीन अञ्चलाधीस विष्णुमणि कहाँ लगे । मजिष्ट्रेट अफिस । उनका छोरा अच्युतमणि मेरो बीएस्सी पढ्दाको साथी । विष्णुमणिले मलाई बोलाएर यो मान्छे मेरो छोराको साथी, मेरो छोरा भोलि शैक्षिक भ्रमणका लागि भारत जाँदैछ, यो चाँहि जेल जाँदैछ भने । न्यूरोडमा पर्चा किन छरेको भनेर सोधे । मेरो घर पाटन हो, मैले पर्चा छरेको होइन र त्यस बारेमा थाहा छैन भने । तेरो घर पाटन हो भने ल सिद्धीलाल कहाँ छ भन् भने । तपाईँको सीआईडीहरुलाई थाहा हुनुपर्ने भनेपछि मलाई गालामा थप्पड हाने । माथि लैजाउ भने उनले ।” हनुमानढोका लिएर जानुलाई माथि लैजानु भन्ने बुझिन्थ्यो । भोलिपल्ट शनिबार थियो । पर्सीपल्ट जेल चलान गरे । भद्रगोल जेलमा डेढ महिनासम्म राखे । 

डा. तुल्सी गिरी त्यही जेलमै थिए । उनले दिनदिनै महेन्द्रलाई धूप बालेर बस्थे । सुराकीले यो कुरा पक्कै राजाकहाँ पुर्‍याए । केही दिनमा उनी बाहिरिए । पछि त मन्त्री नै बने । तुल्सी र कमलकृष्ण जेलको एउटै घरमा बस्थे, कोठा अलि फरक ठाँउमा । “उनले महेन्द्रको फोटो राख्थे । धूप बालेर नमस्ते गरेर बस्थे । त्यो कुरा दरबारमा पुग्यो । उनी त रिहा भइहाले” उनले भने । जेलमा मार्सलजुलुम शाक्य पनि थिए । दिनदिनै बेलुका संगीत सम्मेलन हुन्थ्यो । कमलकृष्णले गीत गाउँथे । डकैती र ज्यान मुद्दाका अपराधीहरुले ढोलक बजाउँथे भने राजनीतिक बन्दीहरुले गाउँथे । कमलराज रेग्मीले लेखेको र अन्य हिन्दी क्रान्तिकारी गीत गाइन्थे । श्याम, मार्सल आदि कैदीले भारतीय चलचित्रका प्रेम गीत गाउँथे । ज्यानमारा कैदीहरुले भने त्यस्तो गीत रुचाउँदैन थिए । 

एक वर्ष पढाइ रोक्दा राम्रो हुन्छ भन्ने भएपछि उनले त्यस वर्ष परीक्षा नै दिएनन् । अर्को वर्ष पुनः भर्ना हुन जाँदा प्रिन्सिपलले मानेनन् । यो मानिस ‘ट्रबल मेकर’ हो भनेर भर्ना नै लिन चाहेनन् । बल्लतल्ल भर्ना पाए । विद्यार्थी युनियन खारेज भइसके पनि बेलाबखत उनलाई समाउने र बयान लिएर छाड्ने काम जारी नै रह्यो । बीएस्सीमा ५८ प्रतिशत ल्याएर उत्तीर्ण भए, जुन उनका लागि चमत्कारिक नतिजा थियो । 

त्यसबेलासम्म नेपालमा एमएस्सीको पठनपाठन भइसकेको थिएन । पाटनका लक्ष्मीलाल श्रेष्ठ उद्योग विभागको निर्देशक थिए । उनले सुगर टेक्नोलोजी पढ्ने भए वीरगन्ज चिनी कारखानामा एक, दुई वर्ष काम गर्नू भने । लोभिएर काम गर्न गए । दुई सिजन काम गरे । सुगर टेक्नोलोजीका लागि छात्रवृत्ति कोटा आयो, तर त्यसमा गणित पढेको हुनुपर्ने उल्लेख थियो । तर त्यससँगै अल्कोहोल टेक्नोलोजीको छात्रवृत्ति कोटा पनि आयो । त्यसमा जीवशास्त्र पढेकाले पनि पाउँथे । ठिक त्यसैबेला नेपालमा एमएस्सीको पढाइ सुरु हुने भयो । “बोटनी र केमेस्ट्रीमा अप्लाइ गरिदिनु भनेर भाइलाई अह्राएको थिए । दुवैमा नाम निस्कियो । मैले केमेस्ट्री मेरो प्राथमिकता हो भनेको थिए तर भाइले बोटनीमा भर्ना गरेर आइदिए । अल्कोहोल टेक्नोलोजी नपढ्ने निर्णयका साथ त्रिचन्द्रमा एमएस्सी पढ्न थाले” उनले स्मरण गरे । 

त्यसबीचमा लोक सेवा आयोगमा जाँच दिए । उत्तीर्ण भए तर सिफारिस भएनन् । बुझ्न जाँदा ‘तिम्रो पुलिस रिपोर्ट खराब छ’ भन्ने जवाफ पाए । अस्थायी छ महिना काम गर्दा पुलिस रिपोर्ट नचाहिने तर स्थायी हुन चाहिने भनेर कराए । सरकारी सेवा बन्द नै भयो । परिवार नियोजन सङ्घमा सम्पादकको विज्ञापन मागियो । नियोजन पत्रिकाका लागि । त्यसमा उनी छनोट भए । त्यहाँ काम गर्दै जाँदा कर्नाटक विश्वविद्यालयमा विद्यावारिधि गर्न गए । साइट्रो जेनेटिक्समा विद्यावारिधि गरे । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको कोर्समा त्यो विषय रहेको तर पढाउने मानिस कोही थिएन । विभागीय प्रमुख दयानन्द बज्राचार्यलाई समस्या पर्‍यो । कमलकृष्णलाई बोलाए । परिवार नियोजनको राम्रै जागिर छाडेर उनी त्रिविमा आवद्ध भए ।

प्रजातन्त्र प्राप्ति भएपछि उनी ललितपुरमा मेयरको उम्मेदवार पनि भए । जागिर छोडेर मात्र उम्मेदवार हुन पाउने कही व्यवस्था थिएन । त्यो बेला अदालतले फैसला हुँदा अहिलेलाई जागिर नछोडेर पनि निर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने आदेश जारी गर्यो । त्यो फैसला टेकेर उनी उम्मेदवार भएका थिए । 

उनी उम्मेदवार बन्दा पनि रमाइलो प्रसङ्ग छ । पाटनका कम्युनिष्टहरुलाई कमलकृष्णलाई मेयरमा उठाउन पाए पक्कै जितिन्छ भन्ने लागेछ । राती १० बज्दै थियो, कमलकृष्ण सुत्ने तयारी गर्दै थिए केपी ओली र माधव पौडेलले घरको ढोका ढकढक्याए । ‘ल तपाईँ पार्टीको तर्फबाट मेयरमा उठ्नुपर्यो’ भन्न थाले । आफू पार्टीको सदस्य पनि नभएकाले किन उठ्ने भनेर उनले जवाफ दिए । दुवैले ‘सदस्य हुनुपर्दैन तपाईँ उठ्नुस् हामी सहयोग गर्छौँ’ भन्न थाले । “म मास पोलिटिक्समा जान इच्छुक मानिस होइन भन्दा तपाईँले हुन्छ नभन्दासम्म हामी यहाँबाट उठ्दैनौ भन्न थाल्नुभयाे । राती १२ बज्न थाल्यो उहाँहरू गएकै होइन । उहाँहरु जाने जस्तो छैन भन्ने लाग्यो । प्रचार प्रसारका लागि समय पनि छैन, त्यसैले जित्न सकिन्न कि भन्ने लागिरह्यो” कमलकृष्णले सुनाए, “१५ दिनको अवधि बाँकी थियो । जित्न कठिन होला भन्ने लाग्यो । उहाँहरु जाँदै नगएपछि राती साढे १२ बजेतिर हुन्छ भने । उहाँहरु दङ परेर जानुभयाे । नोमिनेसनका दिन मानिसहरुको भीड देख्दा जितिन्छ भन्ने लागेको थियो, तर पाटनका ठूला नेताहरुको अन्तर्घातले दुई हजारको अन्तरले पराजय भोगे ।” 

२०५१ सालमा नेकपा एमालेको सरकार बन्यो । त्रिविका तत्कालीन उपकुलपति केदारभक्त माथेमा प्रधानमन्त्री मनमोहन अधिकारीलाई भेट्न गए । मनमोहनले ‘तपाईँलाई हटाउने हामीहरुको कुनै विचार छैन’ भनेपछि फर्किए । पछि पार्टीको दवाव आयो । फेरी बोलाएर राजीनामा दिनुपर्ने भयो भनेपछि राजीनामा दिए । 

त्यसपछि कमलकृष्णलाई उपकुलपति बनाइयो । त्रिविको त्यसबेलासम्मको इतिहासमा उपकुलपति कि दरबारका वा काङ्ग्रेस समर्थित थिए । प्रगतिशीलतर्फका पहिलो उपकुलपति बन्ने अवसर पाए कमलकृष्णले । नौ महिनामा सरकार ढलेपछि गोविन्दराज जोशी शिक्षामन्त्री बने । मन्त्रीले सहयोग गर्नुपर्यो भने । पदबाट राजीनामा दिएर सहयोग गर्न भने । “विश्वविद्यालयको स्वायत्तताका लागि सङ्घर्ष गरिरहेकोले शिक्षामन्त्रीले राजीनामा दिनुपर्‍यो भन्नासाथ भीसीले राजीनामा दिनु भनेको स्वायत्तता होइन, बरु त्यो त शिक्षामन्त्रीलाई बुझाउने हुन्छ त्यसैले मलाई हटाइदिनुस् भने । शिक्षामन्त्रीले राजीनामा माग्नु विश्वविद्यालयमाथि हस्तक्षेप भएको ठहरिन्छ भने । स्वायत्तताको चिन्ता हो, म राजीनामा दिन्न भने । गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा मलाई हटाउन एउटा कमिटी गठन भयो । उनीहरु राजा वीरेन्द्र कहाँ गए । राजाले हुन्छ हटाइदिन्छु तर मलाई यो कारणले हटाउनु परेको हो भन्ने चिठ्ठी दिनू भन्ने जवाफ दिए । कारण त फेला परेन” उनले भने, “त्रिवि दिवसमा राजा आउने चलन थियो । कोठामा बसेर चिया खाएर कुराकानी हुन्थ्यो । काम धेरै गर्न सकिन्थ्यो तर गर्ने वातावरण छैन भने । हरेक काममा विरोध गर्ने चलनमात्र भयो भने । तिमी अगाडि बढ भने । तर मसँग गिरिजाप्रसाद वा देउवाले राजीनामा मागेनन् ।”